Бухгалтерлік есептегі негізгі құралдардың бөліктерін жою және сату

Автор:

Авторские материалы, размещенные на сайте, выражают экспертное мнение и носят рекомендательный характер. Материалы основаны на нормативных актах, действительных на момент публикации.
Для поиска на странице нажмите CTRL+F

Бір неше уақыт өткенде ұйымның негізгі құралдар бөлігін жою және сату қажеттілігі болатын да кез келеді. Негізгі құралдардың (ары қарай НҚ) объектісі бухгалтерлік баланс субъектісінен төмендегілердің нәтижесінен шығарылады:
–физикалық немесе моралдік тозу;
–шаруашылықта қолданылмайтын объектілерді іске асыру;
–НҚ басқа субъектілеріне өткізу.
 
Осылай активтерді қабылдауын тоқтату, оның есептен шығу кезінде немесе есептен шыққан кездегі экономикалық табыстар түсімі күтілмеген жағдайда тану қажет.
Активтерді сату және тегін тарату жолымен есептен шығарған жағдайда оның есептен шығару мерзімін немесе датасын (ҚЕХС (ІАS) 5 «Сатылымға арналған және тоқтатылған іс, ұзақ мерзімді активтер», ҚЕХС (ІАS) 17 «Жалдау», ҚЕХС (ІАS) 18 «Түсім» қажетті стандарттардың талаптарына сәйкес орнату керек.
Активтерді есептен шығарудағы шығын мен түсім баланстық құн мен таза қаржы түсімі арасындағы айырмашылық сияқты анықталады. Активтерді қабылдауын тоқтату жайында жасалған операция нәтижесі кіріс және шығыс жағдайында есеп беру кезінде көрсетіледі.
Бұдан туындайтын сұрақ: НҚ бөліктерін жоюды немесе іске асыруды бухгалтерлік есепте қалай көрсетеміз?
Оның күрделігі бухгалтерлік есепте НҚ жеке инвентарлық объектісі ретінде қарастырылады. Сондықтан негізгі мәселе есептен шығып жатқан объекті бөлшегінің құнын анықтау болып табылады. Бұл жағдайды мысалдармен қарастырып көрейік.
Бөлшектеп жоюдан бастайық.
 
«З» ұйымның меншігінде 500 шаршы метрлік көлемді ғимараты бар. Ол 2005 жылдың тамыз айында эксплуатацияға енді. Ғимараттың бастапқы құны 20 000 000 тг, ал пайдалы қолдану мерзімі – 32 жыл (384 ай). Ай сайын амортизацияға 52 083,33 теңге төленеді. 2011 жылдың сәуір айында әкімшілік ғимараттың қосымша құрылысын бұзып алуын ұйғарды. Қосымша құрылысты бұзып алуы үшін арнайы техникасы бар мердігерлер «К» ЖШС жалданды. Аталған компанияға шотқа сәйкес 1 000 000 тг есептеліп аударылды. «З» ЖШС өз тарапынан жою жұмыстарына басқарушы ретінде ешбір салықсыз 200 000 теңгелік жалақымен аға инженер И. Иванованы тағайындады. Жалақыдан әлеуметтік салық пен міндетті әлеуметтік сақтандыру 24 444,44 тг құрады. Қосымша құрылысты жойғаннан кейін қолдануға жарамды қалдықтар 150 000 тг сомасына шықты. Жою жұмысы 1 айға созылды.
Ғимараттың жойылған бөлігіне объектінің бастапқы құнын азайту қажет. Бұл ереже бухгалтерлік есепке де салық есебіне де қатысты. Сондай-ақ ғимараттың қираған бөлшегінің эксплуатация уақытына есептелген амортизацияны есептен шығару қажет.
Біріншіден жойылып жатқан объектінің бастапқы құнын анықтау керек. Ол үшін қосымша құрылым мен толық ғамараттың алаңының арақатынасын алайық. Сонымен, ғимараттың бұзылынған бөлігінің бастапқы құны келесіге тең:
(20 000 000 тг / 500 м2 ) ´20 м2 = 800 000 тг.
2005 жылдың тамыз айы мен 2011 жылдың сәуір айына дейінгі кезеңде ғимараттың есептелген амортизациясы осындай:
52 083,33 тг ´68 ай = 3 541 666,44 тг.
Бұзылып тасталған қосымша құрылым амортизациясы:
(3 541 666,44 тг / 500 м2) ´20 м2 = 141 666,66 тг.
Бұл операцияларды бухгалтер келесі жазбалар арқылы көрсете алады (1-кесте).
 
НҚ бөлшектеп жою кезіндегі шоттардың корреспонденциясы
1-кесте

Операция атауы

 

Дебет

 

Кредит

 

Сомасы, тг

 

Қосымша құрылыстың құны есептен шығарылды

 

7410 «Активтерді есептен шығарудағы шығындар»

 

2410 «НҚ»

 

800 000

 

Жиналған амортизация есептен шығарылды

 

2420 «НҚ амортизациясы»

 

2410«НҚ»

 

141 666,66

 

Жоюға байланысты шығындар (бөлектеу, бөлшектеу, тиеу және басқалары) ескерілген:

 

 

 

 

 – Өзге де мекемелердің қызметінің бағасы көрсетілген

 

7410 «Активтерді есептен шығарудағы шығындар»

 

3310 «Жабдықтаушы мен мердігерге қысқа мерзімді кредиттік қарыз»

 

1 000 000

 

– НҚ жою жұмысына қатысқан жұмысшыларға жалақы есептеліп берілді

 

7410 «Активтерді есептен шығарудағы шығындар»

 

3350 «Еңбек ақысын төлеудегі қысқа мерзімді қарыз»

 

200 000

 

– Жалақыға салық есептелді

 

7410 «Активтерді есептен шығарудағы шығындар»

 

3150 «Әлеуметтік салық»;

3210 «Әлеуметтік сақтандыру міндеттемелері»

24 444,44

 

– Қалдықтар, бөлшектер, құрылыс жабдықтары және басқа да жойылған активтер кіріске алынды

 

1350 «Басқа да қорлар»

 

6210 «Активтерді есептен шығарғандағы табыс»

 

150 000

 

Егер қайта бағалаудың қалған сомасы болса, онда ол сонымен қатар есептен шығарылады

 

5320 «Қайта бағалау резерві»

 

5410 «Құрылтай құжаттармен бекітілген резервтегі капитал»

 

 

 
Енді мекеменің НҚ бөлшектерін сатқандағы жағдайын қарастырайық.
 
Жоғарыдағы мысалдағы ғимараттың пайдалы қолданыс мерзімі және бастапқы құны жайлы мәліметті аламыз. 2011 жылдың сәуір айында меншік иесі ғимарат бөлігін басқа мекемеге сатады. Тәуелсіз сарапшы оның құнын (20 000 000 тг) анықтады. Бағалаушылар да қызметінің құны 20 000 тг деп анықтады. Сондай-ақ сатылатын қосымша құрылыстың бастапқы құны 800 000 тг тен. Сатылым құны – 1 200 000 тг. Бұл операцияларды бухгалтер келесі жазбалармен көрсетеді (2-кесте).
 
НҚ бөлшектерін сатқандағы шоттардың корреспонденциясы
2-кесте

 

Операция атауы

 

Дебет

 

Кредит

 

Сома, тг

 

Бағалаушының қызметтерінің құнының артуы

 

2410 «НҚ»

 

3310 «Жабдықтаушы мен мердігерге қысқа мерзімді кредиттік қарыз»

 

20 000

 

Қосымша құрылыстың құны есептен шықты

 

7410 «Активтерді есептен шығарудағы шығындар»

 

2410 «НҚ»

 

820 000

 

Жиналған амортизация есептен шығарылды

 

2420 «НҚ амортизациясы»

 

2410 «НҚ»

 

141 666,66

 

Қайта бағалаудың қалған сомасы есептен шықты (егер ондай болса)

 

5320 «Қайта бағалау резерві»

 

5410 «Құрылтай құжаттармен бекітілген резервтегі капитал»

 

 

Сатып алушыға шот-фактура берілді

 

1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебеттік қарызы»

 

6210 «Активтерді есептен шығарудағы табыс»

 

1 200 000

 

Төлем алынды

 

1010 «Кассадағы қаражат»;

1030 «Қазіргі банктік шоттағы қаражат»

1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебеттік қарызы»

 

1 200 000

 

 
 
Шаруашылық операцияларын дұрыс жүргізу мақсатында, мекемеде қабылданған барлық шешімдер жазбаша түрде тіркелуі тиіс. Яғни, НҚ жою жайындағы шешім қабылдау үшін мекемеде өзіне төменгі міндеттерді жүктейтін комиссия құрылуы қажет:
жоюға жоспарланған НҚ объектісіне және оның бөлшектеріне бақылау жүргізу;
НҚ бөлшектерінің қайта қалпына келтіру мүмкіндігін анықтау;
жою себептерін анықтау (физикалық және моралдік тозу, апат, табиғи апаттар және т.с.с.);
кінәлі тұлғаны табу (егер объект біреудің кінәсінан туындаған жағдайларға байланысты қызметтің нормативті мерзімі аяқталғанға дейін жойылса);
жойылатын НҚ материалдарын, жекелеген бөлшектерін қолдану мүмкіншілігін анықтау.
Бөлшектеп жоюдан кейінгі объектінің пайдалы қолдану мерзімі қайта қаралмайды. Бірақ бұған объектті бөлшектеп жоюдың алдағы модернизациясы, реконструкциясы, немесе техникалық қайта жарақтандыруы сияқты жағдайлары ерекшелік түрінде жатпайды.

«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодекстің 249- бабына сәйкес тұрғын үй ғимараты немесе тұрғын үй ғимаратынның бөлігін іске асыру (қонақ үй қызметін көрсетуі үшін пайдаланылатын ғимараттардан басқасы) қосалқы құн салығынан босатылады.

Авторизуйтесь или купите полный доступ

вернуться назад
?
Не нашли нужный документ?
задать вопрос

Рубрика статей


–ейтинг@Mail.ru